ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރީ ދުވަހަކީ، 1968 ވަނަ އަހަރު ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އުފެދުނުކަން ފާހަގަކުރުމުގެ ގޮތުން ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 11 ވަނަ ދުވަހު ފާހަގަކުރާ ދުވަހެކެވެ. މި މުނާސަބަތަކީ ގަރުނުތަކެއް ވަންދެން ގައުމުގައި އޮތް ރަސްކަމުގެ ނިޒާމު ނިމުމަކަށް އައިސް، ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމަކަށް ގައުމުގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙު ބަދަލުވެގެންދިޔަ އެންމެ މުހިންމު ތާރީހީ މަރުޙަލާއެވެ.
ނަމަވެސް، ދިވެހިރާއްޖެ ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ފުރަތަމަ މަސައްކަތް މިއަށްވުރެ މާ ކުރިން ފެށިފައިވެއެވެ. އެގޮތުން 1953 ވަނަ އަހަރު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއް ގެނައުމަށް މަސައްކަތްކުރެވުނެވެ. އޭގެފަހުން ޤައުމުގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙަށް އައިސްފައިވަނީ ވެރިން ބަދަލުވުމާއި، ޤާނޫނުއަސާސީއަށް ގެނެވުނު މުހިންމު އިސްލާޙުތަކާއި، މިނިވަންކަން ހޯދުމާއި އަދި ޑިމޮކްރެޓިކް ހަމަތައް މަޑުމަޑުން ތަރައްޤީވަމުން އައި ގޮތުގެގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ބަދަލުތަކެކެވެ.
ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ: 1953
Advertisement
1953 ވަނަ އަހަރުގެ ޖެނުއަރީ މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހު ދިވެހިރާއްޖެ ރަސްމީކޮށް ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ބަދަލުވެ، ގައުމުގައި އެތައް ޒަމާނެއް ވަންދެން ދެމިއޮތް ރަސްކަމުގެ ނިޒާމު ހުއްޓުމަކަށް އައެވެ.
އައު ޖުމްހޫރީ ގާނޫނުއަސާސީއެއް އެކުލަވާލުމަށްފަހު، ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ރައީސަކަށް މުހައްމަދު އަމީން ދީދީ ވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ސިޔާސީ އަދި އިޖުތިމާއީ އައު އިސްލާހުތަކެއް ތައާރަފްކުރެއްވުމަށް ގިނަ މަސައްކަތްޕުޅުތަކެއް ކުރެއްވިއެވެ.
ނަމަވެސް، ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ސިޔާސީ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކާއި ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން ނުރުހުންތައް ކުރިމަތިވިއެވެ. އަމީން ދީދީގެ ވެރިކަމުގައި ސިޔާސީ ހަލަބޮލިކަން އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެ، އެންމެފަހުން ޖުމްހޫރީ ނިޒާމު ވެއްޓޭ ހިސާބަށް ކަންތައް ދިޔައެވެ.
އެއަށްފަހު 1953 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު، އަނބުރާ ރަސްކަން އާލާކުރެވި، ގާތްގަނޑަކަށް އަށް މަސް ދުވަހުގެ ކުރު މުއްދަތަކަށްފަހު ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ނިމުން އައެވެ.
ރަސްކަން އާލާވުމާއި މިނިވަންކަން: 1954–1965
ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ނިމުމަކަށް އައުމާ ގުޅިގެން، 1954 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖެ އަނބުރާ ގާނޫނީ ރަސްކަމަކަށް ބަދަލުވެ، ސުލްޠާން މހައްމަދު ފަރީދު ދީދީ ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
މި ދުވަސްވަރު ގައުމު ހިންގަމުންދިޔައީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށުގައެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއިން އަމިއްލަ ވެރިކަމުގެ ކަންކަން ހިންގަމުންދިޔަ ނަމަވެސް، ބޭރު ގައުމުތަކާ އޮންނަ ގުޅުންތަކާއި ގައުމުގެ ދިފާއީ ކަންކަން ބަލަހައްޓަމުންދިޔައީ އިނގިރޭސި ދައުލަތުންނެވެ.
އެންމެ މުހިންމު އިނގިލާބީ ބަދަލު އައީ 1965 ވަނަ އަހަރުގެ ޖުލައި މަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެ ދުވަހު ސުލްތާން މުހައްމަދު ފަރީދު ދީދީގެ ރަސްކަމުގެ ދަށުގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ކިބައިން ފުރިހަމަ މިނިވަންކަން ލިބިގެންދިޔައެވެ.
މިނިވަންކަން ލިބުމާއެކު އިނގިރޭސި ހިމާޔަތުގެ ނިޒާމު ނިމުނު ނަމަވެސް، ގައުމު އޮތީ ރަސްކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިދުވަސްވަރު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަސްކަމެއްގެ ގޮތުގައިތޯ ނުވަތަ ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ބަދަލުކުރާނީތޯއާމެދު ގައުމީ ފެންވަރުގައި ސިޔާސީ ބަހުސްތައް ހޫނުވެގެންދިޔައެވެ.
ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމުވުން: 1968
ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމާ މެދު އަލުން ސިޔާސީ މަޝްވަރާތައް ކުރުމަށްފަހު، 1968 ވަނަ އަހަރު ދިވެހިރާއްޖެ ދެވަނަ ފަހަރަށް ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމަކަށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ.
1968 ވަނަ އަހަރުގެ މާރިޗު މަހުގެ 15 ވަނަ ދުވަހު ނެގުނު ރެފެރަންޑަމްއިން ރައްޔިތުން ތާއީދުކުރީ ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް ގާއިމުކުރުމަށެވެ. މި ނިންމުމާއެކު ރަސްކަން އުވާލެވި، އައު ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީއެއް އާންމުކުރެވުނެވެ.
1968 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 11 ވަނަ ދުވަހު ރަސްމީކޮށް ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމުކުރެވި، އިބްރާހީމް ނާސިރު އެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފުރަތަމަ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މަގާމުގެ ހުވާކުރެއްވިއެވެ.
އިބްރާހީމް ނާސިރު މީގެ ކުރިން 1957 އިން 1968 އަށް ސުލްތާން މުހައްމަދު ފަރީދު ދީދީގެ ވެރިކަމުގައި ބޮޑުވަޒީރުކަން ކުރެއްވިއެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ރިޔާސަތާއެކު ދިވެހިރާއްޖޭގައި އައު ސިޔާސީ ޒަމާނެއް ފެށިގެންދިޔައެވެ.
އިބްރާހީމް ނާސިރުގެ ރިޔާސަތު
1968 އިން 1978 އަށް ދެމިގެންދިޔަ އިބްރާހީމް ނާސިރުގެ ރިޔާސީ ދުވަސްވަރަކީ ގައުމުގެ އިގްތިސާދަށާއި، އުމްރާނީ ތަރައްގީއަށާއި، އަދި އާންމު ހިދުމަތްތަކަށް ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް އައި ޒަމާނެކެވެ.
އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި 1972 ވަނަ އަހަރު ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތް ތައާރަފްކުރެވި، ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުގައި އޭރު އޮތް މަސްވެރިކަމުގެ އިތުރުން މުޅިން އައު އިގްތިސާދީ ތަނަވަސްކަމެއް އުފެދިގެންދިޔައެވެ.
މީގެ އިތުރުން، ޒަމާނީ ތައުލީމު ފުޅާކުރުމާއި، ރޭޑިއޯއާއި ޓީވީގެ ހިދުމަތް ފެށުމާއި، އަދި ދަތުރުފަތުރާއި މުވާސަލާތުގެ ނިޒާމުތައް ތަރައްގީކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ކުރިއަށް ގެންދެވުނެވެ.
މިނިވަންކަން ލިބުމާ ގުޅިގެން ދިވެހިރާއްޖެއިން ބައިނަލްއަގްވާމީ މައިދާނުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ މިންވަރު އިތުރުކޮށް، 1965 ވަނަ އަހަރު އދ. ގެ މެންބަރަކަށްވުން ފަދަ މުހިންމު ކަންކަން ކުރިއެވެ.
ނާސިރުގެ ވެރިކަމުގެ ދުވަސްވަރަކީ މިއަދުގެ ދިވެހި އިގްތިސާދާއި މުޖުތަމައަށް ބޭނުންވާ މުހިންމު އެތައް މުއައްސަސާތަކެއްގެ ބިންގާ އެޅުނު ޒަމާނެވެ.
ނޮވެމްބަރު 11 ޖުމްހޫރީ ދުވަހުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރާ ސަބަބު
ޖުމްހޫރީ ދުވަހުގެ ގޮތުގައި ނޮވެމްބަރު 11 ވަނަ ދުވަސް ފާހަގަކުރަނީ 1968 ވަނަ އަހަރު ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމުކުރެވުނު ދުވަހަށްވީތީއެވެ.
މި ތާރީހަކީ ރަސްކަމުގެ ނިޒާމުން ޖުމްހޫރީ ނިޒާމަކަށް ރަސްމީކޮށް ބަދަލުވެ، ގައުމުގެ ގާނޫނުއަސާސީއާއި ސިޔާސީ ތާރީހުގެ އައު ބާބެއް ފެށުނު ދުވަހެވެ.
ރަސްމީ ފެންވަރުގައި މި ދުވަސް ފާހަގަކުރުމުން، ދިވެހި ދައުލަތް ބައްޓަންވުމަށް މެދުވެރިވި ތާރީހީ ކަންކަމާމެދު ފުންކޮށް ވިސްނާލުމަށް ފުރުސަތު ލިބިގެންދެއެވެ. އޭގެތެރޭގައި ރާއްޖޭގައި ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެއް ކުރުމަށް ކުރެވުނު ފުރަތަމަ ތަޖުރިބާއާއި، އަނބުރާ ރަސްކަމަށް ދިއުމާއި، އިނގިރޭސިންގެ ކިބައިން މިނިވަންވުމާއި، އަދި އެންމެފަހުން ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމުވެގެންދިޔަ ގޮތް ހިމެނެއެވެ.
1953 ވަނަ އަހަރުވެސް ރާއްޖޭގައި ޖުމްހޫރީ ނިޒާމެއް ހިންގާފައިވި ނަމަވެސް، 1968 ވަނަ އަހަރު އައި ބަދަލަކީ ފަހުގެ ހުރިހާ ވެރިކަމެއްގައިވެސް ދަމަހައްޓަމުން އައި ޖުމްހޫރިއްޔާއެއްގެ ހަގީގީ ބިންގާ އެޅުނު ބަދަލެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޑިމޮކްރަސީގެ ކުރިއެރުން
1968 ވަނަ އަހަރު ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމުކުރެވުނު ފަހުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ނިޒާމަށާއި ޑިމޮކްރެޓިކް މުއައްސަސާތަކަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ ބަދަލުތަކެއް އައިސްފަވެއެވެ. ގައުމު ޖުމްހޫރީ ދަތުރު ފެށީ ރިޔާސީ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން ކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، ސިޔާސީ ބައިވެރިވުމާއި، އިންތިހުބުތަކުގައި ވާދަކުރުމާއި، އަދި ގާނޫނީ ރައްކާތެރިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ތަރައްގީވެފައިވެއެވެ.
މައުމޫނުގެ ވެރިކަން: 1978–2008
1978 ވަނަ އަހަރު އިބްރާހީމް ނާސިރު ވެރިކަމުން ދުރަށްވަޑައިގަތުމާ ގުޅިގެން، މައުމޫނު އަބްދުލްގައްޔޫމް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ މަގާމާ ހަވާލުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަން 30 އަހަރު ދުވަހަށް ދެމިގެންދިޔައިރު، މިއީ ދިވެހި ތާރީހުގައި އެންމެ ގިނަ ދުވަހަށް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ވެރިކަންކުރެއްވި ދުވަސްވަރެވެ.
މި ދުވަސްވަރު ސިޔާސީ ބާރުތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އޮތީ ރިޔާސީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައެވެ. ރިޔާސީ އިންތިބުހާތަކާއި ގާނޫނީ މުއައްސަސާތައް ހުރި ނަމަވެސް، ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަން ކުޑަވެފައި، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކަށް ހުރަސްތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހުނެވެ.
ސިޔާސީ އިސްލާހުތަކަށް ގޮވާލައި ކުރެވުނު މަސައްކަތްތައް އަހަރުތަކެއްގެ މައްޗަށް އިތުރުވެގެންދިޔައެވެ. ހާއްސަކޮށް 2003 ވަނަ އަހަރު ހިނގި ހާދިސާއަށް ފަހު ސިޔާސީ ބަދަލުތަކަށް އޮތް އެދުން ބޮޑުވެގެންދިޔައެވެ.
ސަރުކާރުން މި ފިއްތުންތަކާ ގުޅިގެން އިސްލާހީ މަސައްކަތްތަކެއް ފެށިއެވެ. އެގޮތުން 2005 ވަނަ އަހަރު ސިޔާސީ ޕާޓީތައް އުފެއްދުމުގެ ހުއްދަދެވި، މަލްޓިޕާޓީ ސިޔާސީ ނިޒާމެއް ތައާރަފްކުރުމަށް ގާނޫނީ އަދި މުއައްސަސާތަކުގެ އިސްލާހުތައް ގެނެވުނެވެ.
ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ ޑިމޮކްރަސީއެއް ތައާރަފްވުން: 2008
2008 ވަނަ އަހަރު އައު ގާނޫނުއަސާސީއެއް އެކުލަވާލެވި، ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ ޑިމޮކްރެޓިކް ނިޒާމެއް ރާއްޖެއަށް ތައާރަފްވުމަކީ ސިޔާސީގޮތުން އައި އެންމެ ބޮޑު ބަދަލެވެ.
މި ގާނޫނުއަސާސީގެ ސަބަބުން ވެރިކަން ހިންގުމާއި، ގާނޫނު ހެދުމާއި، އަދި އިންސާފު ގާއިމުކުރުމުގެ ބާރު ވަކިކުރެވި، މުއައްސަސާތައް މުސްތަގިއްލުވެ، އަސާސީ ހައްގުތަކުގެ ރައްކާތެރިކަން ވަރުގަދަވެގެންދިޔައެވެ.
ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ގިނަ ޕާޓީ ވާދަކުރާ ރިޔާސީ އިންތިހޭބެއް 2008 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހު ބޭއްވުނެވެ. އެމް.ޑީ.ޕީ ތަމްސީލުކުރެއްވި މުހައްމަދު ނަޝީދު ދެވަނަ ބުރުގައި އޭރުގެ ރައީސް މައުމޫނު އަބްދުލްގައްޔޫމް ބަލިކުރައްވައި އިންތިހާބު ކާމިޔާބުކުރެއްވިއެވެ.
މި ކާމިޔާބީއާއެކު ނަޝީދު ވެވަޑައިގެންދިޔައީ އައު ނިޒާމުގެ ދަށުން އިންތިހާބުކުރެވުނު ފުރަތަމަ ރައީސަށެވެ. މިއީ ގައުމުގެ ޑިމޮކްރަސީގެ ތާރީހުގައި އައި މުހިންމު ކުރިއެރުމެކެވެ.
އެއަށްފަހު ޖެހިގެންއައި އަހަރު، އައު ގާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިހާބު ބޭއްވުނެވެ.
ސިޔާސީ ބަދަލުތަކާއި ޑިމޮކްރަސީގެ ގޮންޖެހުންތައް: 2012–2018
ނަޝީދުގެ ވެރިކަމުގައި އިސްލާމްދީނަށް ފުރައްސާރަކޮށް އަދި ދިވެހިން ގަބޫލުކުރާ އިޖުތިމާއީ ހަމަހަމަކަން ގެއްލޭ ގިނަ ކަންކަން ނަޝީދު އަމިއްލަފުޅަށް ކުރެއްވިއެވެ. ނަތީޖާއަކީ އެމަނިކުފާނގެ ވެރިކަމާއި ދެކޮޅަށް ރައްޔިތުން ނުކުމެ މުޒާހަރާ ކުރަން ފެށުމުން 2012 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު ވެރިކަމުން އިސްތިއުފާ ދޭން ޖެހުމެވެ. އެއަށްފަހު ނައިބު ރައީސް މުހައްމަދު ވަހީދު ހަސަން ވެރިކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
2013 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބު ކާމިޔާބުކުރައްވައި ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވީ އަބްދުﷲ ޔާމީން އަބްދުލްގައްޔޫމެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ވެރިކަމުގައި ޝަރުއީ ދާއިރާގެ މިނިވަންކަމާއި، ހިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމާއި އަދި ސިޔާސީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާ މެދު އަމަލުކުރަމުންދިޔަގޮތާ މެދު ފާޑުކިޔުންތައް އަމާޒުވިއެވެ. ރާއްޖޭގެ ޑިމޮކްރެޓިކް މުއައްސަސާތަކާއި އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ ހާލަތާ މެދު ދެއްކި ވާހަކަތަކާ ގުޅިގެން 2016 ވަނަ އަހަރު ކޮމަންވެލްތުން ވެސް ވަކިވިއެވެ.
2018 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގައި އިދިކޮޅު ކެންޑިޑޭޓް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސާލިހު އޭރުގެ ރައީސް އަބްދުﷲ ޔާމީން ބަލިކުރެއްވިއެވެ.
ޑިމޮކްރެޓިކް ވެރިކަމަށް އައި ޒަމާނީ ބަދަލުތައް: 2018–2026
2018 އިން 2023 އަށް ރައީސް އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސާލިހުގެ ވެރިކަމުގައި ކޮމަންވެލްތާ ރާއްޖެ އަލުން ގުޅުނެވެ. އެއީ 2020 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުގައެވެ.
2023 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޔާސީ އިންތިހާބުގެ ދެވަނަ ބުރުގައި އިބްރާހީމް މުހައްމަދު ސާލިހު ބަލިކުރައްވައި މުހައްމަދު މުއިއްޒު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެން، ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ 8 ވަނަ ރައީސަކަށް ވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
2024 ވަނަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހު ބޭއްވުނު މަޖިލިސް އިންތިހާބުގައި ރައީސް މުއިއްޒުގެ ޕީ.އެން.ސީ ޕާޓީން ވަނީ މަޖިލީހުގެ 93 ގޮނޑީގެ ތެރެއިން 66 ގޮނޑި ކާމިޔާބުކޮށް ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ހޯދާފައެވެ.
އެއަށްފަހު އައި އަހަރުތަކުގައި ގާނޫނުއަސާސީއަށް އިތުރު ބަދަލުތަކެއް ގެނެވި، ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތުގެ ބާރުތައް ބެހިފައިވާ ގޮތާ މެދު ބަހުސްތައް ކުރެވުނެވެ. 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހު ގާނޫނުއަސާސީގެ 6 ވަނަ އިސްލާހުގެ ދަށުން މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންނާއި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ބާރުތަކަށް ބަދަލުތަކެއް ގެނެވުނެވެ.
އަދި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ އެޕްރީލް މަހުގެ 4 ވަނަ ދުވަހު ގައުމީ ފެންވަރުގައި ގާނޫނުއަސާސީގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓެއް ނެގުނެވެ. މި ވޯޓުގައި ރިޔާސީ އިންތިހާބާއި މަޖިލިސް އިންތިހާބު އެއްކޮށް ބޭއްވުމަށް ހުށަހެޅުނު ހުށަހެޅުން ރައްޔިތުން ވަނީ ނަފީކޮށްފައެވެ. އިންޓަނޭޝަނަލް އައި.ޑީ.އީ.އޭގެ ރިޕޯޓްތައް ދައްކާގޮތުން 68.7 އިންސައްތަ މީހުން މި ހުށަހެޅުމާ ދެކޮޅަށް ވޯޓުދީފައިވާއިރު، ވޯޓުލުމުގެ އިންސައްތައަކީ 75 އިންސައްތައެވެ.
މި ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓަކީ 2007 ވަނަ އަހަރަށްފަހު ގައުމީ ފެންވަރުގައި ނެގުނު ފުރަތަމަ ވޯޓެވެ. އަދި މިއިން ދައްކުވައިދިނީ ގައުމުގެ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑަށް ގެންނަ ބަދަލުތަކުގައި ރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުން އަދިވެސް އޮތް މިންވަރެވެ.
ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ ނިޒާމާއި ގާނޫނީ ރައްކާތެރިކަން ލިބިފައިވި ނަމަވެސް، އަދިވެސް ގޮންޖެހުންތައް އެބަހުއްޓެވެ. ޝަރުއީ ދާއިރާގެ މިނިވަންކަމާއި، ހިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމާއި، ސިޔާސީ ޒިންމާދާރުކަމާއި އަދި މުއައްސަސާތަކުގެ މިނިވަންކަމުގެ މައްސަލަތައް އަދިވެސް ގައުމުގެ ޑިމޮކްރެޓިކް ތަރައްގީގެ ބަހުސްތަކުގައި ފާހަގަކުރެވެމުންދެއެވެ.
އިންޓަނޭޝަނަލް އައި.ޑީ.އީ.އޭގެ ޑިމޮކްރަސީ ޓްރެކަރާއި ފްރީޑަމް ހައުސްގެ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ރިޕޯޓްގައި ރާއްޖޭގެ ޑިމޮކްރެޓިކް މުއައްސަސާތަކާއި، ސިޔާސީ ހައްގުތަކާއި އަދި އަސާސީ މިނިވަންކަމާ މެދު ކަންބޮޑުވުންތައް ފާޅުކޮށްފައިވެއެވެ.
ނިންމުން
ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް ގާއިމުވެގެންދިޔައީ ކުއްލިއަކަށް ހިނގި އެއް ކަމަކުން ނޫނެވެ؛ އެއީ ދިހަ އަހަރަށްވުރެ ދިގުދެމިގެންދިޔަ ސިޔާސީ ތަފާތު ހަރަކާތްތަކެއްގެ ނަތީޖާއެވެ. 1953 ވަނަ އަހަރުގެ ކުރު މުއްދަތެއްގެ ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާއިން ފެށިގެން އަނބުރާ ރަސްކަމަށް ދިއުމާއި، އިނގިރޭސިންގެ ކިބައިން މިނިވަންވުމާއި، އަދި އެންމެފަހުން 1968 ވަނަ އަހަރު ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމުވެގެންދިއުމާ ހަމައަށް ރާއްޖެއިން ވަނީ ބޮޑެތި ގާނޫނީ އަދި ސިޔާސީ ބަދަލުތަކެއް ތަޖުރިބާކޮށްފައެވެ.
އެއަށްފަހު އައި އަހަރުތަކުގައި ގައުމު ވަނީ މައިގަނޑު ބާރެއްގެ ދަށުގައި އޮތް ވެރިކަމަކުން މަލްޓިޕާޓީ ޑިމޮކްރަސީއަކަށް ބަދަލުވެ، ގާނޫނީ އިސްލާހުތަކާއި، ވާދަވެރި އިންތިހާބުތަކާއި އަދި ޒިންމާދާރުކަން އިތުރުކޮށް އަސާސީ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށް މުއައްސަސާތައް އުފައްދާފައެވެ.
ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ ޑިމޮކްރަސީގެ ކުރިއެރުމަކީ އަދިވެސް ހިނގަމުންދާ ކަމެކެވެ. 2008 ވަނަ އަހަރު ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ އިންތިހާބުތައް ތައާރަފްވުމަކީ މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، ޑިމޮކްރެޓިކް ޒިންމާދާރުކަމާއި، މުއައްސަސާތަކުގެ މިނިވަންކަމާއި އަދި އަސާސީ މިނިވަންކަމުގެ މައްސަލަތައް އަދިވެސް ގައުމުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު ބައްޓަންކުރުމުގައި ދެމެމުންދެއެވެ.
އެހެންކަމުން ޖުމްހޫރީ ދުވަހަކީ ހަމައެކަނި ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ގާއިމުކުރެވުނުކަން ފާހަގަކުރާ ދުވަހެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ގައުމުގެ ސިޔާސީ ތާރީހަށާއި، ވެރިކަމުގެ ނިޒާމަށް އައި ބަދަލުތަކާމެދު ވިސްނާލުމަށާއި، އަދި ޑިމޮކްރެޓިކް މުއައްސަސާތައް އިތުރަށް ތަރައްގީކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަށް ލިބޭ ފުރުސަތެކެވެ.
