ރިޕޯޓު: ގޭގެ ވެރިފަރާތުން އެޑްވާންސް ފައިސާ ކުއްޔަށްހިފާ މީހާއަށް އަނބުރާ ދޭ ހެއްޔެވެ؟

ސުވާލު ކިތަންމެހާ ވެސް ސާދާހެން ހީވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މާލޭގެ ހަގީގަތަށް ބަލާއިރު މިއީ އިންތިހާއަށް އޮޅުންބޮޅުން ބޮޑު، ހައްސާސް މައްސަލައެކެވެ. މާލޭގައި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުން ގެދޮރު ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ މުއާމަލާތްތައް ގިނައިން ފެށެނީ ފުރަތަމަ ދުވަހުން ފެށިގެން ނަގާ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ނަގުދު ފައިސާއަކުންނެވެ. މި ފައިސާއަކީ އާންމުގޮތެއްގައި އެއް މަސް ނުވަތަ ދެ މަހުގެ ކުއްޔެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި ތިން މަސް ނުވަތަ ހަތަރު މަހުގެ ކުލި ވެސް ކުރިން ނަގައެވެ. މި ފައިސާއަށް ކިޔަނީ "އެޑްވާންސް" ނުވަތަ "ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓް" އެވެ.

ގާނޫނީ ގޮތުން މި ފައިސާ ނެގުމުގެ މަގްސަދަކީ ކުއްޔަށް އުޅޭ ފަރާތުން ނުދައްކާ ހުންނަ ކުއްޔެއް ނުވަތަ ތަނަށް ގަސްދުގައި ނުވަތަ އިހުމާލުން ދޭ ހަގީގީ ގެއްލުމަކަށް ބަދަލު ހޯދުމެވެ. ނަމަވެސް، އަމަލީ މައިދާނުގައި ކުއްޔަށް އުޅޭ އެތައް ހާސް ބައެއްގެ ޝަކުވާއަކީ، ތަން އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނެތި، ސާފުތާހިރުކޮށް ދޫކޮށް ދާއިރު ވެސް އެ ފައިސާ ދުވަހަކު ވެސް އަނބުރާ ނުލިބޭ ކަމުގެ ޝަކުވާއެވެ.

މި ރިޕޯޓަކީ ކުއްޔަށް އުޅޭ އާންމުންގެ ތަޖުރިބާތަކާއި، ގާނޫނުގައި ލިޔެވިފައިވާ އުސޫލުތަކާއި، އަދި ހަގީގަތުގައި ކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތް ވަކިވަކިން ދެނެގަތުމަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ދިރާސާއެކެވެ. އާންމުންގެ ތެރޭގައި ދެކެވޭ ވާހަކަތަކަށް ބަލާއިރު، "99 އިންސައްތަ ވެރިން އެޑްވާންސް ނަގާ" ކަމަށާއި "މާލޭގެ 90 އިންސައްތަ ގޭގޭގެ ވެރިން ރާއްޖެތެރެއަށް އުފަން މީހުންނަށް މި ފައިސާ އަނބުރާ ނުދޭ" ކަމަށް ބުނެވެއެވެ. މިއީ ސަރުކާރުގެ ރަސްމީ ތަފާސްހިސާބެއް ނޫން ނަމަވެސް، މާލޭގެ ކުލީ ބާޒާރު ރަސްމީކޮށް ބެލެހެއްޓުމާއި ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމުގެ ނިޒާމު ދޯދިޔާވެފައިވާ މިންވަރުން މިފަދަ ޝަކުވާތަކުގެ އަޑު ވަރަށް ގަދައެވެ. އަދި މިއީ އިޖުތިމާއީ އަދި ސިޔާސީ ގޮތުން ފަޅައިގެންދާން ކައިރިވެފައިވާ ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ.

މިއީ ހަމައެކަނި "ގޭގެ ވެރިޔާގެ" މައްސަލައެއް ނޫން: މާލޭގެ ޖުމްލަ ހާލަތުގެ މައްސަލައެއް

މާލެއަކީ ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ވެސް ބިމުގެ ޖާގައާ އަޅާބަލާއިރު އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު، ތޮއްޖެހިފައިވާ އެއް ވެރިރަށެވެ. މުޅި ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 40 އިންސައްތަ ދިރިއުޅެމުންދަނީ އެންމެ ދެ އަކަކިލޯމީޓަރުގެ މި ކުޑަ ބިންކޮޅުގައެވެ. މަތީ ތައުލީމާއި، ސިއްހީ މައި ހިދުމަތްތަކާއި، ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތަކާއި އަދި ވިޔަފާރީގެ ބޮޑުބައި މަރުކަޒުވެފައިވަނީ މިތަނަށެވެ. އެހެންކަމުން ވޭތުވެދިޔަ އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން އަތޮޅުތަކުގެ އެތައް ހާސް ރައްޔިތުންނެއް ވަނީ މާލެއަށް ހިޖުރަކޮށްފައެވެ. އެމީހުން ދިރިއުޅެނީ ކުއްޔަށެވެ. އަނެއްކޮޅުން، މާލޭގެ އަސްލު ރަށްވެހި އާއިލާތަކުން ވެސް ކުއްޔަށް އުޅެންޖެހެއެވެ. ނުވަތަ ވާރުތައިން ލިބިފައިވާ ކުދިކުދި ގޮޅިތަކުގައި މުޅި އާއިލާ ތޮއްޖެހިގެން ދިރިއުޅެއެވެ.

2019 ވަނަ އަހަރުގެ "ހައުސްހޯލްޑް އިންކަމް އެންޑް އެކްސްޕެންޑިޗަރ ސަރވޭ" (ހައިސް) އިން ދައްކާ ގޮތުގައި މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ގޭބިސީތަކުގެ 74 އިންސައްތައަކީ ކުއްޔަށް ދިރިއުޅޭ މީހުންނެވެ. އަތޮޅުތަކުގައި މި ނިސްބަތް އުޅެނީ އެންމެ 5 އިންސައްތައިގައެވެ. މިއީ ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓާއި ކުލީގެ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ފަހަތުގައިވާ އަސްލު ހަގީގަތެވެ. ވެރިރަށުގައި ދިރިއުޅޭ ގިނަ ރައްޔިތުންނަކީ އެމީހުން ނިދާ ތަންމަތީގެ ވެރިންނެއް ނޫނެވެ.

ގެދޮރުވެރިކަމަކީ ރާއްޖޭގެ އިޖުތިމާއީ އެންމެ ބޮޑު ފަރަގު ވެސް މެއެވެ. މާލޭގެ އަސްލު ރަށްވެހިންނާއި އަތޮޅުތަކުން އައިސް ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުން ވާދަކުރަން މިޖެހެނީ މަދު ޖާގަކޮޅަކަށެވެ. ތާރީހީ ގޮތުން ސަރުކާރުތަކުން ބިން ދޫކުރުމާއި ފްލެޓް ދިނުމުގައި ގެންގުޅުނު ސިޔާސަތުތަކުގެ ސަބަބުން މި ދެބައިމީހުންގެ ދެމެދުގައި އޮތް ފަރަގު އިތުރަށް ބޮޑުވިއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ކުއްޔަށް ކޮޓަރިއެއް ލިބެނީ ކާކަށްތޯ، ކޮން ޝަރުތުތަކަކަށްތޯ އަދި އެޑްވާންސް ފައިސާ އަނބުރާ ލިބޭނެތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި ވެސް މި ނުތަނަވަސްކަން ފެނެއެވެ.

އަތޮޅުތަކުން އައިސް މާލޭގައި ކުއްޔަށް އުޅޭ މީހުންގެ މެދުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ބަހެއް އެބައޮތެވެ: "މިންނެތް މަސައްކަތްކުރޭ، ކުލި ދައްކާ، އަދި މަރުވޭ!" މިއީ އެ ރައްޔިތުންގެ ހިތާމައާއި މާޔޫސްކަން ހާމަކޮށްދޭ ބަހެކެވެ.

ތަޅުދަނޑި ލިބުމުގެ ކުރިން ކުއްޔަށްހިފާ މީހާ ހޭދަކުރަންޖެހޭ މިންވަރު

ކުއްޔަށް ދޭ އެއްބަސްވުންތައް އާންމުކޮށް ހަދަނީ 1 އަހަރާއި 3 އަހަރުގެ މުއްދަތަށެވެ.

ގޭގެ ވެރިން އާންމުކޮށް އެދެނީ 1 މަސް ނުވަތަ 2 މަހުގެ ޑިޕޮސިޓަކަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ފުރަތަމަ މަހުގެ ކުލި ވެސް ކުރިން ދައްކަންޖެހެއެވެ. ބައެއް ވެރިން ޖުމްލަ 3 ނުވަތަ 4 މަހުގެ ފައިސާ އެއްފަހަރާ ނަގުދުން ދެއްކުމަށް ޝަރުތުކުރެއެވެ.

ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މާލޭގައި ތަނަކަށް ވަނުމަށްޓަކައި ދައްކަންޖެހޭ އެވްރެޖް އެޑްވާންސް އުޅެނީ ގާތްގަނޑަކަށް 25,870 ރުފިޔާގައެވެ. ފަރުނީޗަރާއެކު ދޭ ބޮޑެތި ތަންތަނުގައި މިއަށްވުރެ ވެސް މައްޗެވެ. ޖުމްލަ އެކު، ތަނަކަށް ވަދެވެނީ 3 މަހާއި 5 މަހުގެ ކުއްޔާ އެއްވަރުގެ ފައިސާ އެއްފަހަރާ ދައްކައިގެންނެވެ.

ޕްރޮޕަޓީ އިއުލާނުތަކުގައި އަދިވެސް ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި "ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓަކީ 2 މަހުގެ ކުލި" ކަމަށް ޖަހާފައި ހުރެއެވެ.

މާލޭގެ ކުލީގެ މިހާރުގެ ނިސްބަތް (2025–2026 ގެ އަންދާޒާ):

1 ކޮޓަރި: 13,000 އިން 16,600 އަށް

3 ކޮޓަރި: 24,000 އިން 36,000 އަށް

މި އަގުތަކަށް ބަލާއިރު، 1 ކޮޓަރީގެ ތަނަކަށް 2 މަހުގެ ޑިޕޮސިޓްގެ ގޮތުގައި 20,000 އާއި 33,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދެއް ތާށިވެއެވެ. 3 ކޮޓަރީގެ ތަނަކަށް 48,000 އިން ފެށިގެން 70,000 ރުފިޔާ ޑިޕޮސިޓަށް ދޭންޖެހެއެވެ. މަހެއްގެ މައްޗަށް 12,000 އާއި 17,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އާމްދަނީއެއް ލިބޭ އާއިލާއަކަށް މިއީ ފަސޭހައިން ދެއްކޭނެ އަދަދެއް ނޫނެވެ. މިއީ ތަނަކަށް ވަނުމަށް އޮތް ބޮޑު ހުރަހެކެވެ.

ހުޅުމާލޭގެ ފަހި ދިރިއުޅުން ފްލެޓްތަކަށް ކުރިން ކަނޑައެޅި ޑިޕޮސިޓަކީ 2 ކޮޓަރިއަށް 15,000 ރުފިޔާ އަދި 3 ކޮޓަރިއަށް 25,000 ރުފިޔާއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ޝަކުވާއާއި ޕްރެޝަރާ ގުޅިގެން ފަހުން އެ އަދަދުތައް ކުޑަކޮށް، އިތުރަށް ދެއްކި ފައިސާ ކުރިއަށް އޮތް މަސްތަކުގެ ކުލީގެ ތެރެއިން ކަނޑައިދޭ ގޮތަށް ހަމަޖެއްސިއެވެ. މިއިން ވެސް ދަލީލުކޮށްދެނީ އެއްފަހަރާ ނަގުދު ފައިސާ ދެއްކުމަކީ އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އުފުލަން ކިހާ ދަތި ބުރައެއް ކަމެވެ.

ގާނޫނުގައި އަސްލު ބުނަނީ ކީކޭ؟

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުއްޔަށް ދިނުމާއި ކުއްޔަށް ހިފުމުގެ ގާނޫނު (ގާނޫނު ނަންބަރު 21/2021) ތަސްދީގުކުރެވުނީ 18 ނޮވެމްބަރ 2021 ގައެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގައި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކުން ގެދޮރު ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ މުއާމަލާތްތައް ރެގިއުލޭޓް ކުރުމަށް އެކުލަވާލެވުނު ފުރަތަމަ ޒަމާނީ ގާނޫނެވެ.

ކަރުދާހުގައި ލިޔެވިފައިވާ އުސޫލުތަކަށް ބަލާއިރު:

1. ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓްގެ ގޮތުގައި ނެގޭނީ އެންމެ ގިނަވެގެން 2 މަސްދުވަހުގެ ކުއްޔެވެ.
2. ފައިސާ ބަލައިގަތުމަށްފަހު ގޭގެ ވެރިފަރާތުން ކުއްޔަށް ހިފާ ފަރާތަށް ރަސީދެއް ދޭންޖެހޭނެއެވެ.

އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވެ ތަން ދޫކޮށްލާތާ 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ގާނޫނު ހުއްދަކުރާ އުނިކުރުންތައް (ނުދައްކާ ހުރި ކުއްޔާއި ލިބިފައިވާ ސާބިތު ގެއްލުންތަކުގެ އަގު) އުނިކުރުމަށްފަހު، ބާކީ ފައިސާ އަނބުރާ ރައްދުކުރަންޖެހެއެވެ. އާދައިގެ ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން ތަނަށް އަންނަ ބައުވުންތަކަށް ފައިސާއެއް ނުކެނޑޭނެއެވެ.

ގާނޫނުގެ ފުރަތަމަ ބިލުގައި އެޑްވާންސް ފައިސާ ނެގުން މަނާކުރަން ހިމެނުނެވެ. ނަމަވެސް ފާސްވެގެން އައި ގާނޫނުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބާރުއަޅާފައިވަނީ 2 މަހުގެ ޑިޕޮސިޓް ކެޕަށާއި 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ފައިސާ އަނބުރާ ދިނުމުގެ ޝަރުތަށެވެ.

6 މަހަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތުގެ ކުއްޔަށް ދިނުމުގެ މުއާމަލާތްތަކުގައި ދެ ހެކިންގެ ހާޒިރުގައި ލިޔުމުން އެއްބަސްވުން ހަދަންޖެހެއެވެ. އަދި 10 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކައުންސިލަށް އަންގަންޖެހެއެވެ.

ބިލުގެ އަސްލު މަފްހޫމުގައި، ޑިޕޮސިޓް ފައިސާ ވަކި ހާއްސަ "އެސްކްރޯ އެކައުންޓެއް" ގައި ބަހައްޓައި، މައްސަލަތައް ބަލައި 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނިންމާނެ "ޓެނެންސީ ބޯޑެއް" އުފެއްދުމަށް އޮތެވެ. ނަމަވެސް ގާނޫނު ފާސްވެގެން އައިއިރު، އެ މަސްއޫލިއްޔަތު ހަވާލުކުރީ ކައުންސިލްތަކުގެ ދަށުން އެކުލަވާލާ 3 މެންބަރުންގެ ޝަކުވާ ބަލާ ކޮމިޓީތަކަށެވެ. ފައިސާ ބަހައްޓާނެ ވަކި ރައްކާތެރި އެކައުންޓެއް ގާނޫނުގައި ލާޒިމެއް ނުކުރެއެވެ. ވުމާއެކު، ގޭގެ ވެރިޔާ ފައިސާ އަނބުރާ ނުދީފިނަމަ، ފައިސާ ހޯދަން ދުވަންޖެހެނީ ކުއްޔަށް އުޅުނު މީހާއަށެވެ.

މިއީ މުޅި މައްސަލައިގެ އަސްލެވެ؛ ކަރުދާހުގައި ހައްދެއް އޮތް ނަމަވެސް، ފައިސާ ރައްކާތެރިކުރާނެ ހަރުދަނާ ފޮއްޓެއް ނެތުމެވެ.

ގިނަ ބަޔަކަށް ފައިސާ އަނބުރާ ނުލިބި ދާންޖެހޭ ސަބަބުތައް

ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓަކީ ތަނަށް ގަސްދުގައި ނުވަތަ އިހުމާލުން ދޭ ގެއްލުންތަކުގެ ބަދަލު ދިނުމަށް އޮންނަ އެއްޗެކެވެ. އެއީ ގޭގެ ވެރިޔާއަށް ދޭ "ހަދިޔާއެއް" ނޫނެވެ. އަދި ދެން އަންނަ މީހަކަށް ތަން ކުލަދަވާން ކުރަންޖެހޭ ހަރަދެއް ވެސް ނޫނެވެ.

ޑިޕޮސިޓް ގެއްލިގެންދާ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކަކީ:

1. ތަނަށް ވަންނައިރު ލިޔުމުން އިންވެންޓްރީއެއް ނުހެދުމާއި ފޮޓޯ ނުނެގުން: ތަނުގެ ކުރީގެ ހާލަތު އެނގެން ނެތުމުން، ނުކުންނަ ދުވަހު ވެރިމީހާ "ގެއްލުން" ކަމަށް ބުނާ ކޮންމެ ކަމަކަށް ފައިސާ ކަނޑައެވެ.
2. ރަސްމީ ނޫން މުއާމަލާތްތައް: ނަގުދު ފައިސާއިން މުއާމަލާތްކޮށް، ރަސީދު ނުދިނުމާއި، އެއްބަސްވުން ރަޖިސްޓްރީ ނުކުރުމުގެ ސަބަބުން ދެއްކި އަދަދު ސާބިތުކޮށްދޭން އުނދަގޫވުން.
3. ދުވަސްވެ ބާވެފައިވާ ތަންތަން ގެއްލުމުގެ ގޮތުގައި ބެލުން: މާލޭގެ ތެއްކަން ބޮޑު މާހައުލުގައި ފާރުގެ ކުލަ ފަނޑުވުމާއި، ދޮރުގެ އަތްގަނޑު ދޫވުމާއި، އޭސީ ބައުވުމަކީ އާންމު ބޭނުންކުރުމުގެ ތެރޭގައި ވާ ކަންކަމެވެ. ނަމަވެސް ވެރިން މިއީ ގެއްލުމުގެ ގޮތުގައި ބަލައި ފައިސާ ހިފަހައްޓައެވެ.
4. ވެރިފަރާތުން ގަސްދުގައި ފައިސާ ނުދީ ހިފެހެއްޓުން: ތަން ދޫކޮށްދާ މީހާ އާންމުކޮށް ދާނީ އެހެން ތަނަކަށެވެ. ނުވަތަ ރަށަށެވެ. އެންމެ 20،000 ރުފިޔާ ހޯދަން ކައުންސިލަށާއި ކޯޓަށް ދިއުމަކީ ވަގުތާއި ހަރަދު ހިނގާ، ބޮޑު ތަކުލީފެކެވެ. ގިނަ މީހުން އެ މައްސަލަ ދޫކޮށްލަނީ އެހެންވެއެވެ.
5. ތަންފީޒީ ނިޒާމު ބިނާނުކުރެވުން: ގާނޫނަށް އަހަރުތަކެއް ވީއިރު ވެސް ކައުންސިލްތަކުން މިފަދަ މައްސަލަތައް ނިންމި އަދަދާއި، ޖޫރިމަނާ ކުރި އަދަދުގެ އެއްވެސް ރަސްމީ ހިސާބެއް ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ގާނޫނުން މަސްއޫލިއްޔަތު ދިން ނަމަވެސް އެކަމަށް ބޭނުންވާ ބަޖެޓާއި މުވައްޒަފުންނެއް ނުދެއެވެ.

އަތޮޅުތަކުގެ ރައްޔިތުންގެ ސުވާލު: ތަފާތުކުރުމާއި، ފަންތިއާއި، ބާރުގެ ނުފޫޒު

މިއީ މާލޭގެ ކުލީގެ މާހައުލުގައި އޮތް އެންމެ ހައްސާސް އެއް މައްސަލައެވެ.

މާލޭގެ އަސްލު ރަށްވެހިންނާއި އަތޮޅުތަކުގެ ރައްޔިތުންނާ ދެމެދު އިޖުތިމާއީ އަދި އިގްތިސާދީ ފަރަގުތަކެއް ހުރިކަން އެއީ ދެބަސްވެވެން ނެތް ހަގީގަތެކެވެ. ބަހުރުވައަށާއި އައި ރަށަށް ބަލައި ތަފާތުކުރުން ގެންގުޅޭ ކަމުގެ ޝަކުވާއަކީ ތާރީހީ ގޮތުން ވެސް އޮތް ކަމެކެވެ. އެތައް ޒަމާނެއް ވަންދެން ކުއްޔަށް އުޅޭ މީހުން ބުނަނީ އެމީހުން ދެއްކި ކުލިން މާލޭ މީހުންގެ ހައުސިންގ ލޯނުތައް ދައްކައި ނިންމައިފި ކަމަށެވެ. އަނެއްކޮޅުން މާލޭގެ އާދައިގެ ރައްޔިތުން ބުނަނީ އެންމެންނަކީ ބޮޑެތި އިމާރާތްތަކުގެ ވެރިން ނޫން ކަމަށާއި، އެމީހުން ވެސް ކުދި ތަންތަނުގައި ތޮއްޖެހިގެން އުޅޭ ކަމަށެވެ. މި ދެ ވާހަކައަކީ ވެސް ހަގީގަތެކެވެ.

ހެކިތަކުން ސާބިތުވާ ކަންކަން:

މާލޭގެ ބިމުގެ މިލްކުވެރިކަން ބޮޑަށް އޮތީ މާލޭގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާ އާއިލާތަކުގެ އަތުގައެވެ.

އަމިއްލަ ކުލީ ބާޒާރުގައި ތަފާތުކުރުން ހުއްޓުވާނެ ހަރުދަނާ ފެއަރ ހައުސިންގ ގަވާއިދުތަކެއް ނެތެވެ.

ޑީލް ކުރުމުގެ ބާރު އޮތީ ހަމައެކަނި ވެރިފަރާތަށެވެ. ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމަށާއި ވަޒީފާއަށް މާލެ އަންނަ އާއިލާއަކަށް، ގޭގެ ވެރިޔާ ބުނާ ބޭއިންސާފު ޝަރުތުތަކަށް އެއްބަސްނުވެ ދާނެ އެހެން ތަނެއް ނޯވެއެވެ.

މިއީ ކުޑަ ފައިސާކޮޅެއް ނޫން: އިގްތިސާދީ ބޮޑު ތަކުލީފެއް

މި މައްސަލައިގެ މާލީ އަސަރު ދެނެގަތުމަށް ސާދާ ހިސާބަކަށް ބަލައިލަމާ ހިންގަވާށެވެ.

މާލެ ސަރަހައްދުގައި އަމިއްލަ ތަންތަން ކުއްޔަށް ހިފައިގެން އުޅޭ 20,000 ގޭބިސީ އޮތް ކަމަށް ބަލަމާ ހިނގާށެވެ. މިއިން ކޮންމެ ތަނަކަށް މަހަކު 12,000 ރުފިޔާގެ މަގުން ދެ މަހުގެ ޑިޕޮސިޓެއް ދައްކާފައިވާ ނަމަ، އެއީ ކޮންމެ ގޭބިސީއަކުން 24,000 ރުފިޔާއެވެ. މުޅި ޖުމްލަ 480 މިލިއަން ދިވެހި ރުފިޔާ އަމިއްލަ ވެރިންގެ އަތްމަތީގައި ތާށިވެފައި އެބައޮތެވެ. މީގެ ތެރެއިން ދެބައިކުޅަ އެއްބައި މީހުންނަށް ފައިސާ އަނބުރާ ނުލިބުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، މިއީ އެންމެ އާދައިގެ ނިކަމެތި އާއިލާތަކުގެ އަތުން އަހަރަކު އެތައް ދިހަ މިލިއަން ރުފިޔާއެއް ވަކިވެ، ގެދޮރުގެ ވެރިންގެ ޖީބަށް ވަދެގެންދާ ދިއުމެކެވެ.

މި ފައިސާއަކީ ގިނަ އާއިލާތަކުގެ އަތުގައި އޮންނަ ހަމައެކަނި ރައްކާކުރެވިފައިވާ ފައިސާކޮޅެވެ. އެއީ ރަށަށް ދާން އޮތް ޓިކެޓުގެ ފައިސާއެވެ. ނުވަތަ ދަރިންގެ ސްކޫލު ފީއެވެ. ނުވަތަ ދެން ބަދަލުވާން އޮތް ކޮޓަރީގެ އެޑްވާންސެވެ. މި ފައިސާ ނުލިބި ގެއްލުމުން އެމީހުން ޖެހެނީ ލޯނު ނަގާށެވެ. ނުވަތަ އެއް ކޮޓަރިއަށް ގިނަ މީހުން ވަދެ ތޮއްޖެހޭށެވެ. ނުވަތަ ދެން އަންނަ ވެރިމީހާގެ މިއަށްވުރެ ވެސް ހަރުކަށި ޝަރުތުތަކަށް ބޯލަނބާށެވެ.

މާލޭގެ ކުލީގެ ބާޒާރުގައި 3 ކޮޓަރީގެ ތަނެއް 25,000 އާއި 30,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދު އުޅޭއިރު، އަދި އެކަށީގެންވާ އަގުހެޔޮ ބޯހިޔާވަހިކަން މަދުވުމުގެ ސަބަބުން، ވެރިފަރާތްތަކަށް ބޮޑެތި އެޑްވާންސްތަކަށް ޑިމާންޑް ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އަދިވެސް އޮތީ ހުޅުވިފައެވެ.

ނިޒާމު އިސްލާހުވަންދެން ކުއްޔަށްހިފާ މީހާއަށް އެޅިދާނެ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް

ގާނޫނުގައި ބުނާ ކޮމިޓީތަކާއި ނިޒާމުތައް ފުރިހަމައަށް ހިނގައިގަންނަންދެން، ކުއްޔަށް އުޅޭ މީހުން އަމިއްލަ ރައްކާތެރިކަމަށް އިސްކަންދިނުން މުހިންމެވެ.

ފައިސާ ދެއްކުމުގެ ކުރިން:

1. ލިޔުމުން އެއްބަސްވުން ހެދުން: ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓްގެ އަދަދާއި، އެ ފައިސާ އަނބުރާ ދޭނެ އުސޫލާއި، ތަން ދޫކޮށްލާތާ 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދޭންޖެހޭނެކަން އެއްބަސްވުމުގައި ސާފުކޮށް ލިޔުން.
2. ރަސީދު ހޯދުމާއި ބޭންކު ޓްރާންސްފަރ ބޭނުންކުރުން: ނަގުދު ފައިސާގެ ބަދަލުގައި ބޭންކުން ފައިސާ ފޮނުވުމުން ހެކި ހުންނާނެއެވެ.
3. ތަނުގެ ފޮޓޯއާއި ވީޑިއޯ ނެގުން: ތަނާ ހަވާލުވާ ދުވަހު ކޮންމެ ކޮޓަރިއެއްގެ، ފާރުތަކުގެ، އޭސީ އަދި ފެނާއި ކަރަންޓު މީޓަރުގެ ފޮޓޯ އަދި ވީޑިއޯ ނަގައި، ތާރީހު އެނގޭނޭހެން ވެރިމީހާއަށް މެސެޖުން ނުވަތަ އީމެއިލުން ފޮނުވައި ރައްކާކުރުން.
4. ގާނޫނީ މިންވަރަށްވުރެ އިތުރަށް ނުދެއްކުން: ގާނޫނުގައި އޮންނަނީ އެންމެ ގިނަވެގެން 2 މަހުގެ ޑިޕޮސިޓް ކަމަށްވާތީ، 3 ނުވަތަ 4 މަހުގެ ފައިސާ އެއްފަހަރާ ނުދިނުމަށް ވީވަރަކުން މަސައްކަތްކުރުން.

ތަން ދޫކޮށް ދާއިރު:

1. ލިޔުމުން ނޯޓިސް ދިނުން: އެއްބަސްވުމުގައިވާ މުއްދަތަށް އިހްތިރާމްކޮށް ލިޔުމުން ނޯޓިސް ދިނުން.
2. ވެރިމީހާއާއެކު ތަން ބެލުން: ދެފަރާތް އެކުގައި ތަން ބަލައި ޗެކްކުރުން. ވެރިމީހާ ނައި ނަމަ، ސާފުކޮށް ހުސްކޮށްފައިވާ ތަނުގެ ވީޑިއޯ ނެގުން.
3. 15 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ހަނދާންކޮށްދިނުން: ގާނޫނު ނަންބަރު 21/2021 ގެ ދަށުން 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޑިޕޮސިޓް އަނބުރާ ދިނުމަށް ލިޔުމުން އެދުން.
4. ކައުންސިލަށް ޝަކުވާ ހުށަހެޅުން: ފައިސާ ނުދީފިނަމަ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ކަމާބެހޭ ކޮމިޓީއަށް ހުށަހެޅުން. އަދި ބޭނުންވެއްޖެނަމަ ކޯޓަށް ދިއުން. ހުރިހާ ލިޔެކިޔުންތަކާއި ފޮޓޯތައް ރައްކާކޮށްފައި ބެހެއްޓުން.

މައްސަލައިގެ ހަގީގީ ހައްލަކީ ކޮބައި؟

މިފަދަ ބޮޑު މައްސަލައެއް ހަމައެކަނި "ކުއްޔަށް އުޅޭ މީހާ ސަމާލުވާށޭ" ބުނެ ނިންމައެއް ނުލެވޭނެއެވެ. ބާޒާރު އަމިއްލައަށް އިސްލާހެއް ނުވާނެއެވެ.

1. އެސްކްރޯ އެކައުންޓްގެ ނިޒާމު ގާއިމުކުރުން: ޑިޕޮސިޓް ފައިސާ ގޭގެ ވެރިޔާގެ އަމިއްލަ އެކައުންޓަށް ޖަމާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ސަރުކާރުގެ އިދާރާއަކުން ނުވަތަ ބޭންކަކުން ބަލަހައްޓާ ވަކި އެކައުންޓެއްގައި ބެހެއްޓުން. ތަން ދޫކޮށްލުމުން ސާބިތު ގެއްލުމެއްގެ ލިޔުން ނެތްނަމަ، ފައިސާ އޮޓޮމެޓިކުން ކުއްޔަށް އުޅުނު މީހާއަށް ލިބޭނެ ގޮތް ހެދުން.
2. ކައުންސިލްތަކުގެ ތަފާސްހިސާބު ހާމަކުރުން: ހުށަހެޅުނު ޝަކުވާއާއި، ނިންމި މައްސަލަތަކާއި، އަނބުރާ ހޯދައިދެވުނު ފައިސާގެ އަދަދު ކޮންމެ އަހަރަކު އާންމުކުރުން ލާޒިމުކުރުން.
3. އިތުރު "އެޑްވާންސް" ނެގުން މުޅިން މަނާކުރުން: 2 މަހުގެ ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓް ފިޔަވައި އިތުރު މަސްތަކުގެ ކުލި ކުރިން ނެގުން ގާނޫނުން މަނާކުރުން.
4. އުނިކުރާ ފައިސާގެ ތަފްސީލު ދިނުން ލާޒިމުކުރުން: އެއްވެސް ފައިސާއެއް ކަނޑާނަމަ، މަރާމާތުކުރި ބިލުތަކާއި އިންވޮއިސް ދައްކަންޖެހޭ ގޮތް ހެދުން.
5. ތަފާތުކުރުން މަނާކުރާ ހަރުދަނާ މާއްދާތައް ހިމެނުން: އުފަން ރަށަށް ބަލައި ކުއްޔަށް ދިނުމުގައި ތަފާތުކުރުން މަނާކުރާ އުސޫލުތައް ގާނޫނުގައި ތަންފީޒުކުރުން.
6. ކުލީގެ އަގު ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ސޯޝަލް ހައުސިންގ އިތުރުކުރުން: މާލޭގެ ކުލި އިންތިހާއަށް އުފުލުން ހުއްޓުވުމަށް "ރެންޓް ސްޓެބިލައިޒޭޝަން" ސިޔާސަތުތައް ތައާރަފުކުރުމާއި، ގިނަ އަދަދެއްގެ ކައުންސިލް ހައުސިންގ ތަރައްގީކުރުން.

މި އިސްލާހުތަކަކީ ތެދުވެރި، އިންސާފުވެރި ގޭގޭގެ ވެރިންނަށް ވެސް ލިބޭނެ ފައިދާއެކެވެ. އެހެނީ "ހުރިހާ ވެރިންނަކީ މަކަރުވެރިން" ކަމަށް ބެލެވޭ ބެލުން ނިމުމަކަށް އަންނާނީ އިންސާފުވެރި ނިޒާމެއް އޮވެގެންނެވެ.

ނިންމުން

ގޭގެ ވެރިފަރާތުން އެޑްވާންސް ފައިސާ ކުއްޔަށްހިފާ މީހާއަށް އަނބުރާ ދޭ ހެއްޔެވެ؟

ޖަވާބަކީ: ބައެއް ފަހަރު ދެއެވެ. ގާނޫނުގައި އޮންނަނީ ސާބިތު ގެއްލުމަކަށް ނުވަތަ ނުދައްކާ ހުރި ކުއްޔަކަށް ނޫނީ ފައިސާ ނުކަނޑައި، 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަނބުރާ ދޭންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް މާލޭގެ އާންމު އާދައަކީ ދެތިން މަހުގެ ފައިސާ އަތުލުމަށްފަހު، އެއީ އަނބުރާ ދިނުން ލާޒިމު ނޫން އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ދުށުމެވެ. އެއްބަސްވުންތައް ރަސްމީ ނުވުމާއި، ފައިސާ ރައްކާކުރާނެ މިނިވަން ނިޒާމެއް ނެތުމާއި، އަދި ކައުންސިލްތަކުގެ ތަންފީޒީ ބާރު ކުޑަވުމުގެ ސަބަބުން، ކުއްޔަށް އުޅޭ ގިނަ ރައްޔިތުން؛ ހާއްސަކޮށް މާލޭގައި އެހީތެރިވާނެ ގާތް ބަޔަކު ނެތް އަތޮޅުތަކުގެ ނިކަމެތި މީހުން ތަން ދޫކޮށް ދާންޖެހެނީ އެމީހުންގެ ހައްގު ފައިސާ އަނބުރާ ނުލިބިއެވެ.

މިއީ ދެމީހެއްގެ ދެމެދުގައި ހިނގާ އާދައިގެ ޒުވާބެއް ނޫނެވެ. މުޅި އާބާދީގެ ހަތަރުބައިކުޅަ ތިންބައި މީހުން ކުއްޔަށް ދިރިއުޅޭ މިފަދަ ތޮއްޖެހިފައިވާ ވެރިރަށެއްގައި، ޑިޕޮސިޓް ފައިސާ ނުދީ ހިފެހެއްޓުމަކީ މާލެ ހިންގަން ތިބި އާދައިގެ މަސައްކަތްތެރިންގެ ޖީބުން ނެގޭ ވަގު "ޓެކްސް" އެކެވެ. ތަނަށް ލިބުނު ގެއްލުމެއްގެ ނަމުގައި ފައިސާ ކަނޑަނީ ގިނަ ފަހަރަށް ހަލާކުވެފައިވާ ދޮރެއް ނުވަތަ ފާރެއް މަރާމާތުކުރާކަށް ނޫނެވެ. އެއީ ދުވަހަކު ވެސް އެމީހުންގެ ޙައްޤަކަށް ނުވާ ފައިސާއެއް، އަނބުރާ ދޭން ގޭގެ ވެރިޔާ ބޭނުންނުވާތީ ހަދާ ބަހަނާއެކެވެ.

މި ބޭއިންސާފު ހުއްޓުވޭނީ ގާނޫނުގައި ވާހަކަ ލިޔުމުން އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. ގާނޫނު ތަންފީޒުކޮށް، ފައިސާ ރައްކާކުރާނެ ހަރުދަނާ ޒަމާނީ ނިޒާމެއް ގާއިމުކޮށްގެންނެވެ.